কেতিয়াবা আপোনাৰ কম্পিউটাৰ বা স্মাৰ্টফোনটো হঠাতে লেহেমীয়া হৈ পৰিছে নেকি? আপুনি হয়তো একেসময়তে কেইবাটাও এপ (App) খুলিছে, আৰু হঠাতে আপোনাৰ ডিভাইচটোৱে সঁহাৰি দিবলৈ বন্ধ কৰি দিছে। এই সমস্যাৰ আঁৰত থকা মূল কাৰকটো হ’ব পাৰে ‘RAM’। আমি প্ৰায়েই নতুন কম্পিউটাৰ বা মোবাইল কিনিবলৈ যাওঁতে “4GB RAM”, “8GB RAM” বা “16GB RAM” আদি শব্দবোৰ শুনো, কিন্তু এই RAM আচলতে কি আৰু ই আমাৰ ডিভাইচৰ গতিৰ ওপৰত কেনেদৰে প্ৰভাৱ পেলায়?
এই লেখাটোত আমি RAM-ৰ বিষয়ে সহজ অসমীয়া ভাষাত A to Z সকলো কথা আলোচনা কৰিম। RAM কি, ই কেনেকৈ কাম কৰে, ই কেই প্ৰকাৰৰ, আৰু আপোনাৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি কিমান RAM-ৰ প্ৰয়োজন, এই সকলো প্ৰশ্নৰ উত্তৰ আপুনি ইয়াত পাব।
1. RAM কি? (What is RAM?)
RAM-ৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হ’ল Random Access Memory। ইয়াক কম্পিউটাৰ বা মোবাইলৰ ‘কাৰ্য্যকৰী স্মৃতি’ (Working Memory) বা ‘অস্থায়ী স্মৃতি’ (Temporary Memory) বুলিও ক’ব পাৰি।
সহজ ভাষাত বুজিবলৈ, RAM-ক এটা কাম কৰা টেবুল (Workbench) বা ডেস্কৰ লগত তুলনা কৰিব পাৰি। ধৰি লওক, আপোনাৰ কম্পিউটাৰৰ হার্ড ডিস্ক (Hard Disk) বা SSD হ’ল এটা ডাঙৰ লাইব্ৰেৰী বা ফাইল কেবিনেট, য’ত আপোনাৰ সকলো ফাইল, চফ্টৱেৰ আৰু অপাৰেটিং চিষ্টেম (Operating System) স্থায়ীভাৱে সংৰক্ষিত হৈ থাকে।
যেতিয়া আপুনি কোনো এটা চফ্টৱেৰ (যেনে – Microsoft Word বা Google Chrome) চলাব বিচাৰে, তেতিয়া কম্পিউটাৰৰ প্ৰচেছৰে (CPU) সেই চফ্টৱেৰটো লাইব্ৰেৰীৰ পৰা উলিয়াই আনি আপোনাৰ কাম কৰা টেবুলখনত (RAM) ৰাখে। টেবুলখনত থকাৰ বাবে আপুনি সেই ফাইল বা চফ্টৱেৰটোৰ ওপৰত অতি দ্ৰুতগতিত কাম কৰিব পাৰে। আপুনি যিমানবোৰ এপ বা ফাইল একেলগে খুলি ৰাখিব, সেই সকলোবোৰ আপোনাৰ এই টেবুলখনত আহি জমা হ’ব।
যদি আপোনাৰ টেবুলখন (RAM) সৰু হয়, তেন্তে আপুনি তাত বেছি বস্তু ৰাখিব নোৱাৰিব। ঠিক সেইদৰে, কম RAM থাকিলে আপুনি একেসময়তে কেইবাটাও গধুৰ চফ্টৱেৰ চলাব নোৱাৰে, আৰু আপোনাৰ কম্পিউটাৰটো লেহেমীয়া হৈ পৰে।
2. RAM-ৰ দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য (Two Main Characteristics of RAM)
- Random Access (যাদৃচ্ছিক অভিগম): RAM-ৰ নামটোৱেই ইয়াৰ এটা ডাঙৰ বৈশিষ্ট্যৰ কথা কয়। ই ‘Randomly’ অৰ্থাৎ যিকোনো ক্ৰম অবিহনে তথ্য পঢ়িব বা লিখিব পাৰে। পুৰণি কেছেট প্লেয়াৰৰ দৰে নহয়, য’ত এটা গান শুনিবলৈ হ’লে বাকীবোৰ গান ফৰৱাৰ্ড কৰিবলগীয়া হৈছিল। RAM-এ যিকোনো তথ্য তৎক্ষণাত বিচাৰি উলিয়াব পাৰে, যাৰ বাবে ই অতি দ্ৰুত।
- Volatile Memory (অস্থায়ী স্মৃতি): RAM এটা ‘Volatile’ বা অস্থায়ী মেম’ৰী। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল যে যেতিয়ালৈকে কম্পিউটাৰ বা মোবাইলত বিদ্যুৎ সংযোগ থাকে, তেতিয়ালৈকেহে RAM-এ তথ্য সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিব পাৰে। যেতিয়াই আপুনি ডিভাইচটো বন্ধ (Shut Down) কৰে বা বিদ্যুৎ সংযোগ বিচ্ছিন্ন হয়, RAM-ত থকা সকলো তথ্য নিজে নিজে মচি যায়। ঠিক যেনেকৈ আপুনি কাম শেষ হোৱাৰ পিছত আপোনাৰ টেবুলখন চাফা কৰি দিয়ে। সেইবাবেই আমি যিকোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ কাম কৰাৰ সময়ত তাক ‘Save’ কৰি ৰাখিব লাগে, যাতে সেই তথ্যখিনি RAM-ৰ পৰা স্থায়ীভাৱে হার্ড ডিস্ক বা SSD-ত সংৰক্ষিত হয়।
3. RAM-এ কেনেকৈ কাম কৰে? (How does RAM work?)
RAM-ৰ কাৰ্যপ্ৰণালী অতি সহজ কিন্তু গুৰুত্বপূৰ্ণ। তলত দিয়া স্তৰসমূহৰ জৰিয়তে আমি ইয়াৰ কাম-কাজ বুজিব পাৰো:
- আবেদন (Request): যেতিয়া আপুনি কম্পিউটাৰত কোনো এপ্লিকেচন (যেনে – Photoshop) বা ফাইলৰ আইকনত ক্লিক কৰে, আপুনি দৰাচলতে CPU-ক সেই প্ৰগ্ৰেমটো চলাবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে।
- তথ্য অনা (Data Retrieval): CPU-এ লগে লগে আপোনাৰ স্থায়ী ষ্ট’ৰেজ (Hard Disk/SSD) -ৰ পৰা সেই এপ্লিকেচনটোৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সকলো তথ্য বিচাৰি উলিয়ায়।
- RAM-ত লোড কৰা (Loading into RAM): সেই তথ্যখিনি তাৰ পিছত RAM-লৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়। কাৰণ RAM, হার্ড ডিস্কতকৈ বহুগুণে দ্ৰুত।
- দ্ৰুত কাৰ্য সম্পাদন (Fast Execution): এতিয়া CPU-এ হার্ড ডিস্কৰ পৰিৱৰ্তে পোনপটীয়াকৈ RAM-ৰ পৰা তথ্য লৈ কাম কৰে। ইয়াৰ ফলত এপ্লিকেচনটো অতি মসৃণভাৱে আৰু দ্ৰুতগতিত চলে।
আপুনি যেতিয়া এটা এপৰ পৰা আন এটা এপলৈ যায় (Multitasking), CPU-এ সেই এপবোৰৰ মাজত দ্ৰুতগতিত সাল-সলনি কৰিব পাৰে কাৰণ সেই সকলোবোৰ RAM-তে সক্ৰিয় হৈ থাকে।
4. RAM-ৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰ (Types of RAM)
বৰ্তমান সময়ত মূলতঃ দুবিধ RAM বেছিকৈ ব্যৱহাৰ হয়, যদিও ইয়াৰ কেইবাটাও ভাগ আছে।
- SRAM (Static RAM): এই RAM অতি দ্ৰুত আৰু ব্যয়বহুল। ইয়াক বাৰে বাৰে ৰিফ্ৰেশ্ব কৰাৰ প্ৰয়োজন নহয়, যাৰ বাবে ই ‘Static’ নামেৰে জনাজাত। ইয়াৰ উচ্চ গতি আৰু মূল্যৰ বাবে ইয়াক সাধাৰণতে CPU-ৰ কেচ মেম’ৰী (Cache Memory) হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- DRAM (Dynamic RAM): এয়াই হ’ল সেই RAM যিটো আমি আমাৰ কম্পিউটাৰ আৰু স্মাৰ্টফোনত ব্যৱহাৰ কৰোঁ। ইয়াক ‘Dynamic’ বুলি কোৱা হয় কাৰণ ইয়াৰ মেম’ৰী চেলবোৰক ছেকেণ্ডত হাজাৰবাৰ ৰিফ্ৰেশ্ব কৰিব লাগে, নহ’লে ই তথ্য হেৰুৱাই পেলায়। ই SRAM-তকৈ লেহেমীয়া আৰু কম খৰচী।
4.1 DRAM-ৰ বিভিন্ন প্ৰজন্ম (Generations of DRAM):
টেকন’লজিৰ বিকাশৰ লগে লগে DRAM-ৰো বিভিন্ন উন্নত সংস্কৰণ বজাৰলৈ আহিছে।
- SDR SDRAM (Single Data Rate SDRAM): এয়া পুৰণি প্ৰজন্মৰ RAM, যি এতিয়া ব্যৱহাৰ নহয়।
- DDR SDRAM (Double Data Rate SDRAM): ই SDR-তকৈ দুগুণ দ্ৰুত আছিল। ইয়াৰ পিছত ইয়াৰ কেইবাটাও উন্নত সংস্কৰণ আহিছে:
- DDR2: DDR-তকৈ দ্ৰুত আৰু কম শক্তি খৰচ কৰে।
- DDR3: DDR2-তকৈ অধিক দ্ৰুত আৰু কম শক্তিসম্পন্ন। বহুতো পুৰণি কম্পিউটাৰত এতিয়াও DDR3 RAM ব্যৱহাৰ হয়।
- DDR4: বৰ্তমান সময়ৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় RAM। ই DDR3-তকৈ দ্ৰুত, অধিক ক্ষমতাসম্পন্ন আৰু কম শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে।
- DDR5: এয়া হ’ল শেহতীয়া আৰু আটাইতকৈ দ্ৰুত প্ৰজন্মৰ RAM। ই DDR4-ৰ তুলনাত প্ৰায় দুগুণ বেণ্ডউইথ (Bandwidth) প্ৰদান কৰে আৰু ভৱিষ্যতৰ হাই-এণ্ড কম্পিউটাৰৰ বাবে এক মানদণ্ড হৈ পৰিব।
মনত ৰাখিব: RAM-ৰ প্ৰজন্মবোৰ ইটোৱে সিটোৰ লগত খাপ নাখায়। অৰ্থাৎ, আপোনাৰ মাদাৰব’ৰ্ডখনে যদি DDR4 RAM সমৰ্থন কৰে, তেন্তে আপুনি তাত DDR3 বা DDR5 RAM লগাব নোৱাৰে।
5. আপোনাক কিমান RAM-ৰ প্ৰয়োজন? (How Much RAM Do You Need?)
এইটো এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰশ্ন। প্ৰয়োজনীয় RAM-ৰ পৰিমাণ আপোনাৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।
- 4 GB RAM:
- কাৰ বাবে: সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে, যেনে – ইণ্টাৰনেট ব্ৰাউজিং (একেলগে কম টেব খোলা), ইমেইল, ভিডিঅ’ চোৱা, আৰু Microsoft Office-ৰ দৰে সাধাৰণ কাম কৰাৰ বাবে।
- সীমাবদ্ধতা: আজিৰ দিনত 4GB RAM অলপ কম অনুভৱ হ’ব পাৰে। একেলগে কেইবাটাও এপ খুলিলে কম্পিউটাৰ লেহেম হ’ব পাৰে।
- 8 GB RAM:
- কাৰ বাবে: বেছিভাগ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে এয়াই হ’ল ‘চুইট স্পট’ (Sweet Spot)। ই মাল্টিটাস্কিং (যেনে – একেলগে ব্ৰাউজাৰ, মিউজিক প্লেয়াৰ, আৰু অফিচ চফ্টৱেৰ চলোৱা), সাধাৰণ গেমিং, আৰু HD ভিডিঅ’ סט্ৰিমিংৰ বাবে উপযুক্ত।
- উপযুক্ততা: দৈনন্দিন কাম-কাজৰ বাবে 8GB RAM হ’ল এক উত্তম মানদণ্ড।
- 16 GB RAM:
- কাৰ বাবে: গম্ভীৰ গেমাৰ (Serious Gamers), কন্টেন্ট ক্ৰিয়েটৰ (Content Creators), প্ৰগ্ৰামাৰ, আৰু ভিডিঅ’ এডিটৰসকলৰ বাবে 16GB RAM অতি প্ৰয়োজনীয়। ই ডাঙৰ ফাইল আৰু গধুৰ চফ্টৱেৰ অতি সহজে চম্ভালিব পাৰে।
- উপযুক্ততা: যদি আপুনি ভৱিষ্যতৰ বাবে নিজৰ কম্পিউটাৰটোক সাজু কৰি ৰাখিব বিচাৰে, 16GB RAM এক ভাল বিনিয়োগ।
- 32 GB বা ততোধিক RAM:
- কাৰ বাবে: পেছাদাৰী ভিডিঅ’ এডিটৰ (4K/8K ভিডিঅ’ৰ বাবে), 3D মডেলিং আৰু এনিমেচন শিল্পী, আৰু যিসকলে ভাৰ্চুৱেল মেচিন (Virtual Machines) চলায়, তেওঁলোকৰ বাবে 32GB বা 64GB RAM-ৰ প্ৰয়োজন।
- উপযুক্ততা: সাধাৰণ ব্যৱহাৰকাৰীৰ বাবে ইয়াৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই।
6. RAM আৰু Storage (ROM/HDD/SSD) -ৰ মাজত পাৰ্থক্য
বহুতেই RAM আৰু Storage (যাক ভুলকৈ ROM বুলিও কোৱা হয়) -ৰ মাজত বিভ্ৰান্ত হয়। দুয়োটাৰে মাজত আকাশ-পাতাল পাৰ্থক্য আছে।
| বৈশিষ্ট্য (Feature) | RAM (Random Access Memory) | Storage (HDD/SSD/ROM) |
|---|---|---|
| প্ৰকৃতি (Nature) | অস্থায়ী (Volatile) | স্থায়ী (Non-volatile) |
| উদ্দেশ্য (Purpose) | সক্ৰিয়ভাৱে চলি থকা এপবোৰ ৰখা | ফাইল, OS, চফ্টৱেৰ স্থায়ীভাৱে সংৰক্ষণ |
| গতি (Speed) | অতি দ্ৰুত (Extremely Fast) | লেহেম (Slower, বিশেষকৈ HDD) |
| ক্ষমতা (Capacity) | কম (4GB, 8GB, 16GB) | বহু বেছি (256GB, 512GB, 1TB) |
| মূল্য (Cost) | প্ৰতি GB-ত অধিক ব্যয়বহুল | প্ৰতি GB-ত কম খৰচী |
| তুলনা (Analogy) | কাম কৰা টেবুল (Workbench) | ফাইল কেবিনেট/লাইব্ৰেৰী |
7. সামৰণি (Conclusion)
আশা কৰোঁ, এই লেখাটিৰ জৰিয়তে আপুনি RAM-ৰ বিষয়ে এক স্পষ্ট ধাৰণা লাভ কৰিলে। RAM হ’ল আপোনাৰ কম্পিউটাৰ বা স্মাৰ্টফোনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ, যিয়ে ডিভাইচটোৰ গতি আৰু মাল্টিটাস্কিং ক্ষমতা নিৰ্ধাৰণ কৰে। ই আপোনাৰ কাম কৰা টেবুলৰ দৰে, যিখন যিমানেই ডাঙৰ আৰু পৰিষ্কাৰ হ’ব, আপুনি সিমানেই দক্ষতাৰে কাম কৰিব পাৰিব।
এতিয়াৰ পৰা যেতিয়া আপুনি নতুন ডিভাইচ কিনিবলৈ যাব বা আপোনাৰ পুৰণি কম্পিউটাৰটো আপগ্ৰেড কৰাৰ কথা ভাবিব, তেতিয়া আপুনি নিজৰ প্ৰয়োজন অনুসৰি সঠিক পৰিমাণৰ RAM বাছনি কৰিব পাৰিব। মনত ৰাখিব, এটা শক্তিশালী CPU-ৰ সৈতে যদি পৰ্যাপ্ত RAM নাথাকে, তেন্তে আপুনি সেই CPU-ৰ সম্পূৰ্ণ ক্ষমতা কেতিয়াও ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব।
Abdur Rohman is an Electrical Engineer from Charaideo, Assam, who wears multiple hats as a part-time teacher, blogger, entrepreneur, and digital marketer. Passionate about education, he founded The Assam School blog to provide free, comprehensive textbook solutions, MCQs (Multiple Choice Questions), and other academic content for students from Class V to XII.