ৰেকাৰিং ডিপজিট (RD)ত বিনিয়োগ কৰাৰ সুবিধা আৰু অসুবিধা – সম্পূৰ্ণ বিশ্লেষণ

ভাৰতীয় বিত্তীয় বজাৰত বিনিয়োগৰ বহুতো বিকল্প উপলব্ধ। কিন্তু সুৰক্ষিত আৰু নিশ্চিত ৰিটাৰ্ণৰ বাবে ৰেকাৰিং ডিপজিট (Recurring Deposit / RD) আজিও এক জনপ্ৰিয় বিনিয়োগ আঁচনি হিচাপে পৰিগণিত হয়। মাহিলী সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলিবলৈ আৰু নিৰাপদ বিনিয়োগ কৰিবলৈ RD এক উত্তম মাধ্যম।

যদি আপুনিও RD ত বিনিয়োগ কৰাৰ কথা ভাবিছে, তেন্তে এই আৰ্টিকেলত আমি ৰেকাৰিং ডিপজিটৰ সকলো সুবিধা আৰু অসুবিধা বিতংভাৱে আলোচনা কৰিম। ইয়াৰ লগতে আপুনি জানিব পাৰিব RD আপোনাৰ বাবে উপযুক্ত নে নহয়।

ৰেকাৰিং ডিপজিট (RD) কি?

ৰেকাৰিং ডিপজিট হৈছে এক নিৰাপদ বিনিয়োগ আঁচনি য’ত আপুনি প্ৰতিমাহে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ ধন জমা কৰে। এই জমা ধনৰ ওপৰত বেংকে চক্ৰবৃদ্ধি সুদ (Compound Interest) প্ৰদান কৰে। ম্যাচিউৰিটিৰ সময়ত আপুনি মূল ধন আৰু সুদ একেলগে লাভ কৰে।

RD সাধাৰণতে ৬ মাহৰ পৰা ১০ বছৰলৈকে বিভিন্ন সময়সীমাত উপলব্ধ। ভাৰতৰ প্ৰায় সকলো চৰকাৰী বেংক, ব্যক্তিগত বেংক, আৰু পোষ্ট অফিচত RD একাউণ্ট খুলিব পাৰি।

ৰেকাৰিং ডিপজিটত বিনিয়োগ কৰাৰ সুবিধাসমূহ

১. সুৰক্ষিত বিনিয়োগ

RD হৈছে এক নিশ্চিত ৰিটাৰ্ণ প্ৰদানকাৰী বিনিয়োগ। শ্বেয়াৰ বজাৰ বা মিউচুৱেল ফাণ্ডৰ দৰে ইয়াত বজাৰৰ উঠা-নমাৰ কোনো প্ৰভাৱ নপৰে। বেংকত জমা ধন DICGC বীমাৰ অধীনত ৫ লাখ টকালৈকে সুৰক্ষিত থাকে।

যিসকল বিনিয়োগকাৰীয়ে কম ৰিস্কৰ বিনিয়োগ বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে RD এক আদৰ্শ বিকল্প। বিশেষকৈ প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিনিয়োগ কৰা লোকসকলৰ বাবে RD এক নিৰাপদ আৰম্ভণি।

২. নিয়মীয়া সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঠন

ৰেকাৰিং ডিপজিটে আপোনাক মাহিলী সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তুলাত সহায় কৰে। প্ৰতিমাহে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণ জমা কৰাৰ বাধ্যবাধকতাই আপোনাক আৰ্থিক শৃংখলা শিকায়। এইটো বিশেষকৈ চাকৰিয়াল লোক আৰু নতুন উপাৰ্জনকাৰীসকলৰ বাবে অতি উপযোগী।

৩. কম পৰিমাণেৰে আৰম্ভ কৰিব পাৰি

RD ৰ এক বৃহৎ সুবিধা হ’ল ইয়াক মাত্ৰ ১০০ টকাৰে আৰম্ভ কৰিব পাৰি। কিছুমান বেংকত নিম্নতম জমা ৫০০ বা ১,০০০ টকা হ’ব পাৰে। FD ৰ দৰে একেবাৰে ডাঙৰ পৰিমাণৰ প্ৰয়োজন নাই। এই সুবিধাই সকলো আয় শ্ৰেণীৰ লোকক RD ত বিনিয়োগ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে।

৪. নিশ্চিত সুদৰ হাৰ (Fixed Interest Rate)

RD খোলাৰ সময়ত যি সুদৰ হাৰ নিৰ্ধাৰিত হয়, সেই হাৰ সমগ্ৰ কাৰ্যকালত একে থাকে। বজাৰত সুদৰ হাৰ হ্ৰাস পালেও আপোনাৰ RD ত কোনো প্ৰভাৱ নপৰে। এই গেৰাণ্টিড ৰিটাৰ্ণৰ সুবিধা অন্য বহু বিনিয়োগত পোৱা নাযায়।

বৰ্তমান ২০২৬ চনত RD সুদৰ হাৰ সাধাৰণতে ৫.৫% ৰ পৰা ৭.৫% ৰ ভিতৰত থাকে। জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ বাবে RD ত অতিৰিক্ত ০.২৫% ৰ পৰা ০.৫০% সুদ পোৱা যায়।

৫. চক্ৰবৃদ্ধি সুদৰ লাভ (Compound Interest Benefit)

RD ত সুদ ত্ৰৈমাসিকভাৱে চক্ৰবৃদ্ধি (Quarterly Compounding) হয়। অৰ্থাৎ প্ৰতি তিনি মাহৰ মূৰে মূৰে সুদ মূলধনত যোগ হৈ যায় আৰু পৰৱৰ্তী সুদ এই যোগফলৰ ওপৰত গণনা হয়। এই চক্ৰবৃদ্ধি সুদৰ সুবিধাই দীৰ্ঘম্যাদত যথেষ্ট লাভ দিয়ে।

৬. ঋণ লোৱাৰ সুবিধা (Loan Against RD)

জৰুৰীকালীন আৰ্থিক প্ৰয়োজনত আপুনি RD ভঙাৰ সলনি RD ৰ বিপৰীতে ঋণ ল’ব পাৰে। সাধাৰণতে জমা ধনৰ ৮০% ৰ পৰা ৯০% লৈকে ঋণ পোৱা যায়। এই ব্যক্তিগত ঋণ সুবিধাই RD ক অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তোলে।

৭. নমনীয় সময়সীমা

RD ৰ সময়সীমা ৬ মাহৰ পৰা ১০ বছৰলৈকে নিৰ্বাচন কৰিব পাৰি। আপোনাৰ আৰ্থিক লক্ষ্য অনুসৰি সময়সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ এই সুবিধাই RD ক বিভিন্ন প্ৰয়োজনৰ বাবে উপযোগী কৰি তোলে। সন্তানৰ শিক্ষা, বিয়া, বা ঘৰ নিৰ্মাণৰ দৰে লক্ষ্যৰ বাবে পৰিকল্পনা কৰিব পাৰি।

৮. অনলাইন বেংকিং সুবিধা

আজিকালি প্ৰায় সকলো বেংকে অনলাইন RD খোলাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে। মোবাইল বেংকিং এপ বা ইণ্টাৰনেট বেংকিংৰ জৰিয়তে ঘৰতে বহি RD খুলিব পাৰি। এই ডিজিটেল বেংকিং সুবিধাই সময় আৰু পৰিশ্ৰম দুয়োটাই সাশ্ৰয় কৰে।

৯. মাইনৰৰ নামত RD খোলাৰ সুবিধা

অভিভাৱকে সন্তানৰ নামত RD খুলিব পাৰে। এইটো শিশু বিনিয়োগ আঁচনি হিচাপে অতি জনপ্ৰিয়। সন্তানৰ ভৱিষ্যতৰ শিক্ষা বা অন্য প্ৰয়োজনৰ বাবে এয়া এক উত্তম দীৰ্ঘম্যাদী সঞ্চয় পদ্ধতি।

ৰেকাৰিং ডিপজিটত বিনিয়োগ কৰাৰ অসুবিধাসমূহ

১. তুলনামূলকভাৱে কম ৰিটাৰ্ণ

RD ৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সীমাবদ্ধতা হ’ল ইয়াৰ সুদৰ হাৰ তুলনামূলকভাৱে কম। মিউচুৱেল ফাণ্ড SIP, ইক্যুইটি বিনিয়োগ, বা PPFৰ তুলনাত RD ৰ ৰিটাৰ্ণ কম হয়। দীৰ্ঘম্যাদী সম্পদ সৃষ্টিৰ বাবে RD সৰ্বোত্তম বিকল্প নহয়।

২. মুদ্ৰাস্ফীতিৰ প্ৰভাৱ (Inflation Impact)

যদি মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ (Inflation Rate) RD ৰ সুদৰ হাৰতকৈ বেছি হয়, তেন্তে আপোনাৰ প্ৰকৃত ৰিটাৰ্ণ ঋণাত্মক হ’ব পাৰে। অৰ্থাৎ আপোনাৰ ধনৰ ক্ৰয় ক্ষমতা হ্ৰাস পাব। এই মুদ্ৰাস্ফীতি ৰিস্ক RD ৰ এক উল্লেখযোগ্য অসুবিধা।

৩. সুদৰ ওপৰত কৰ (Tax on RD Interest)

RD ৰ সুদ সম্পূৰ্ণৰূপে কৰযোগ্য (Taxable)। এই সুদ আপোনাৰ মুঠ আয়ত যোগ হৈ আয়কৰৰ অধীন হয়। যদি এক বছৰত সুদৰ পৰিমাণ ৪০,০০০ টকা (জ্যেষ্ঠ নাগৰিকৰ বাবে ৫০,০০০ টকা) অতিক্ৰম কৰে, তেন্তে TDS কটা হয়।

PPF বা ELSSৰ দৰে কৰ সাশ্ৰয়ী বিনিয়োগ আঁচনিত পোৱা কৰ সুবিধা RD ত পোৱা নাযায়। এইটো কৰ পৰিকল্পনাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা এক অসুবিধা।

৪. সময়ৰ আগতে ভাঙিলে জৰিমনা

যদি আপুনি ম্যাচিউৰিটিৰ আগতেই RD ভাঙিব বিচাৰে (Premature Withdrawal), তেন্তে জৰিমনা ভৰিব লাগে। সাধাৰণতে সুদৰ হাৰৰ পৰা ০.৫% ৰ পৰা ১% কৰ্তন কৰা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ন্যূনতম লক-ইন পিৰিয়ডৰ আগতে ভঙা অসম্ভৱ হ’ব পাৰে।

৫. নমনীয়তাৰ অভাৱ

RD আৰম্ভ কৰাৰ পিছত মাহিলী জমাৰ পৰিমাণ সলনি কৰিব নোৱাৰি। যদি আপোনাৰ আয় বৃদ্ধি পায় আৰু আপুনি অধিক জমা কৰিব বিচাৰে, তেন্তে নতুন RD খুলিব লাগিব। এই নমনীয়তাৰ অভাৱ এক সীমাবদ্ধতা।

৬. কিস্তি মিছ কৰিলে সমস্যা

যদি আপুনি কোনো মাহত কিস্তি জমা কৰিবলৈ পাহৰে বা অক্ষম হয়, তেন্তে জৰিমনা ভৰিব লাগে। একেৰাহে কেইবাটাও কিস্তি মিছ কৰিলে RD বাতিল হ’ব পাৰে। এই কঠোৰ নিয়ম অনিয়মীয়া আয় থকা লোকসকলৰ বাবে সমস্যাজনক।

৭. Section 80C ত ৰেহাই নাই

FD ৰ ৫ বছৰীয়া Tax Saving FDৰ দৰে RD ত Section 80Cৰ অধীনত কৰ ৰেহাই পোৱা নাযায়। যিসকলে কৰ সাশ্ৰয় বিনিয়োগ বিচাৰে, তেওঁলোকৰ বাবে RD সৰ্বোত্তম বিকল্প নহয়।

ৰেকাৰিং ডিপজিট কাৰ বাবে উপযুক্ত?

RD নিম্নলিখিত লোকসকলৰ বাবে আদৰ্শ:

• নতুন চাকৰিয়াল যিসকলে সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়িব বিচাৰে
• কম ৰিস্ক লোৱা বিনিয়োগকাৰী
• জ্যেষ্ঠ নাগৰিক যিসকলে নিশ্চিত আয় বিচাৰে
• গৃহিণী যিসকলে ঘৰুৱা সঞ্চয় কৰিব বিচাৰে
• ছাত্ৰ-ছাত্ৰী যিসকলে সৰু পৰিমাণেৰে সঞ্চয় আৰম্ভ কৰিব বিচাৰে
• স্বল্পম্যাদী আৰ্থিক লক্ষ্য থকা লোক

RD ৰ সুবিধা আৰু অসুবিধাৰ তুলনামূলক তালিকা

সামৰণি

ৰেকাৰিং ডিপজিট (RD) হৈছে এক নিৰাপদ আৰু সুবিধাজনক বিনিয়োগ আঁচনি যি সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ বাবে উপযুক্ত। যদিও ইয়াৰ ৰিটাৰ্ণ অন্য বিনিয়োগতকৈ কম, তথাপি নিশ্চিত ৰিটাৰ্ণ আৰু সুৰক্ষাই ইয়াক এক জনপ্ৰিয় বিকল্প হিচাপে ৰাখিছে।

আৰ্থিক পৰিকল্পনাৰ অংশ হিচাপে RD ক অন্য বিনিয়োগ যেনে মিউচুৱেল ফাণ্ড, PPF, বা NPSৰ সৈতে সমন্বয় কৰি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। এয়া আপোনাৰ সামগ্ৰিক বিনিয়োগ পৰ্টফলিঅ’ সুষম কৰাত সহায় কৰিব।

RD ত বিনিয়োগ কৰাৰ আগতে বিভিন্ন বেংকৰ সুদৰ হাৰ তুলনা কৰক আৰু আপোনাৰ আৰ্থিক লক্ষ্য অনুসৰি সিদ্ধান্ত লওক।

সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন (FAQs)