ডিমেট একাউণ্ট কি, কেনেকৈ খুলিব, কি কি নথি-পত্ৰ লাগে – সম্পূৰ্ণ তথ্য অসমীয়াত পঢ়ক।

আজিৰ ডিজিটেল যুগত শ্বেয়াৰ বজাৰত বিনিয়োগ কৰাটো অতি সহজ হৈ পৰিছে। আগতে শ্বেয়াৰ কিনিবলৈ কাগজৰ চাৰ্টিফিকেট লাগিছিল, কিন্তু এতিয়া সকলো **ডিমেট একাউণ্ট (Demat Account)**ৰ জৰিয়তে ইলেক্ট্ৰনিকভাৱে কৰিব পাৰি। যদি আপুনি অনলাইন ষ্টক ট্ৰেডিং, মিউচুৱেল ফাণ্ড বিনিয়োগ, বা IPO ত বিনিয়োগ কৰিব বিচাৰে, তেন্তে ডিমেট একাউণ্ট থকাটো অত্যন্ত জৰুৰী। এই ব্লগ পোষ্টত আমি ডিমেট একাউণ্টৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ তথ্য আলোচনা কৰিম – ইয়াৰ অৰ্থ কি, কেনেকৈ খুলিব, কি কি নথি-পত্ৰ লাগে, আৰু ইয়াৰ সুবিধা-অসুবিধাসমূহ কি।

ডিমেট একাউণ্ট কি?

ডিমেট একাউণ্টৰ সম্পূৰ্ণ ৰূপ হৈছে “ডিমেটেৰিয়ালাইজড একাউণ্ট” (Dematerialized Account)। ই হৈছে এটা ইলেক্ট্ৰনিক একাউণ্ট য’ত আপোনাৰ শ্বেয়াৰ, বণ্ড, মিউচুৱেল ফাণ্ড, গভৰ্ণমেণ্ট চিকিউৰিটিজ আৰু অন্যান্য ফাইনেন্সিয়েল ইনভেষ্টমেণ্ট ডিজিটেল ৰূপত সংৰক্ষণ কৰা হয়। ঠিক যেনেকৈ বেংক একাউণ্টত টকা জমা থাকে, তেনেকৈ ডিমেট একাউণ্টত আপোনাৰ সকলো চিকিউৰিটিজ ডিজিটেলভাৱে জমা থাকে।

ভাৰতত ডিমেট একাউণ্ট দুটা প্ৰধান ডিপ’জিটৰীৰ অধীনত পৰিচালিত হয়:

1. NSDL (National Securities Depository Limited) – নেশ্যনেল চিকিউৰিটিজ ডিপ’জিটৰী লিমিটেড
2. CDSL (Central Depository Services Limited) – চেণ্ট্ৰেল ডিপ’জিটৰী চাৰ্ভিচেচ লিমিটেড

এই দুটা প্ৰতিষ্ঠানে SEBI (Securities and Exchange Board of India)ৰ নিয়ন্ত্ৰণত কাম কৰে আৰু আপোনাৰ বিনিয়োগৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰে।

ডিমেট একাউণ্ট কিয় প্ৰয়োজন?

ষ্টক মাৰ্কেট ইনভেষ্টমেণ্ট কৰিবলৈ ডিমেট একাউণ্ট বাধ্যতামূলক। ইয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

• শ্বেয়াৰ ক্ৰয়-বিক্ৰয়: BSE আৰু NSEত শ্বেয়াৰ কিনা-বেচা কৰিবলৈ ডিমেট একাউণ্ট অপৰিহাৰ্য।
• IPO আবেদন: নতুন কোম্পানীৰ **Initial Public Offering (IPO)**ত আবেদন কৰিবলৈ ডিমেট একাউণ্ট লাগে।
• মিউচুৱেল ফাণ্ড বিনিয়োগ: বহুতো মিউচুৱেল ফাণ্ড স্কীমৰ ইউনিট ডিমেট একাউণ্টত জমা হয়।
• বণ্ড আৰু ডিবেঞ্চাৰ: গভৰ্ণমেণ্ট বণ্ড আৰু কৰ্পোৰেট ডিবেঞ্চাৰো ডিমেট একাউণ্টত ৰখা হয়।
• ETF বিনিয়োগ: **Exchange Traded Fund (ETF)**ত বিনিয়োগ কৰিবলৈও এই একাউণ্ট লাগে।

ডিমেট একাউণ্ট কেনেকৈ খুলিব?

ডিমেট একাউণ্ট খোলাৰ প্ৰক্ৰিয়া এতিয়া অতি সহজ আৰু সম্পূৰ্ণ অনলাইনত কৰিব পাৰি। তলত ষ্টেপ-বাই-ষ্টেপ প্ৰক্ৰিয়া দিয়া হ’ল:

ষ্টেপ ১: ষ্টকব্ৰোকাৰ বাছনি কৰক

প্ৰথমে আপুনি এটা ভাল ষ্টকব্ৰোকাৰ (Stockbroker) বাছনি কৰিব লাগিব। ভাৰতত কিছুমান জনপ্ৰিয় ডিস্কাউণ্ট ব্ৰোকাৰ আৰু ফুল-চাৰ্ভিচ ব্ৰোকাৰ আছে:

• Zerodha – ভাৰতৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ডিস্কাউণ্ট ব্ৰোকাৰ
• Upstox – কম ব্ৰোকাৰেজ চাৰ্জৰ বাবে পৰিচিত
• Angel One – ফুল-চাৰ্ভিচ ব্ৰোকাৰ
• Groww – নতুন বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে সহজ প্লেটফৰ্ম
• ICICI Direct, HDFC Securities – বেংকিং ব্ৰোকাৰ

ষ্টেপ ২: অনলাইন আবেদন কৰক

আপোনাৰ পছন্দৰ ব্ৰোকাৰৰ ৱেবচাইট বা এপত গৈ “Open Demat Account” বুটামত ক্লিক কৰক আৰু আপোনাৰ ব্যক্তিগত তথ্য পূৰণ কৰক।

ষ্টেপ ৩: KYC নথি-পত্ৰ জমা দিয়ক

ডিমেট একাউণ্ট খুলিবলৈ প্ৰয়োজনীয় নথি-পত্ৰ তলত দিয়া হ’ল:

• আধাৰ কাৰ্ড (বাধ্যতামূলক)
• পেন কাৰ্ড (বাধ্যতামূলক)
• বেংক একাউণ্টৰ বিৱৰণ (বেংক ষ্টেটমেণ্ট বা কেন্সেল্ড চেক)
• পাছপ’ৰ্ট চাইজ ফটো
• আয়ৰ প্ৰমাণ (ঐচ্ছিক, কিন্তু F&O ট্ৰেডিংৰ বাবে লাগিব পাৰে)

ষ্টেপ ৪: Aadhaar-based e-KYC সম্পূৰ্ণ কৰক

আপোনাৰ আধাৰ নম্বৰত OTP আহিব, সেইটো ভেৰিফাই কৰক। ইয়াৰ পিছত ই-চাইন (e-Sign) কৰক।

ষ্টেপ ৫: একাউণ্ট সক্ৰিয় হ’ব

সকলো প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত সাধাৰণতে ২৪ ৰ পৰা ৪৮ ঘণ্টাৰ ভিতৰত আপোনাৰ ডিমেট একাউণ্ট সক্ৰিয় হ’ব। আপুনি আপোনাৰ Demat Account Number আৰু লগইন ক্ৰেডেনচিয়েল লাভ কৰিব।

ডিমেট একাউণ্টৰ প্ৰকাৰ

ভাৰতত প্ৰধানকৈ তিনি প্ৰকাৰৰ ডিমেট একাউণ্ট আছে:

১. ৰেগুলাৰ ডিমেট একাউণ্ট (Regular Demat Account)

এই একাউণ্ট ভাৰতৰ নাগৰিকসকলৰ বাবে। এইটো আটাইতকৈ সাধাৰণ প্ৰকাৰৰ ডিমেট একাউণ্ট।

২. ৰিপেট্ৰিয়েবল ডিমেট একাউণ্ট (Repatriable Demat Account)

এই একাউণ্ট NRI (Non-Resident Indian) সকলৰ বাবে যিসকলে বিদেশলৈ ধন প্ৰেৰণ কৰিব বিচাৰে। ইয়াৰ বাবে NRE বেংক একাউণ্টৰ প্ৰয়োজন।

৩. নন-ৰিপেট্ৰিয়েবল ডিমেট একাউণ্ট (Non-Repatriable Demat Account)

এই একাউণ্টও NRIৰ বাবে, কিন্তু ইয়াত বিদেশলৈ ধন প্ৰেৰণৰ সুবিধা নাই। ইয়াৰ বাবে NRO বেংক একাউণ্ট লাগে।

ডিমেট একাউণ্টৰ চাৰ্জ আৰু ফি

ডিমেট একাউণ্টৰ খৰচ ব্ৰোকাৰভেদে ভিন্ন হয়। সাধাৰণতে নিম্নলিখিত চাৰ্জসমূহ থাকে:

বহুতো ফ্ৰী ডিমেট একাউণ্ট খোলাৰ সুবিধাও উপলব্ধ। Zerodha, Groww আদিয়ে জিৰো একাউণ্ট ওপেনিং চাৰ্জ আগবঢ়ায়।

ডিমেট একাউণ্টৰ সুবিধাসমূহ

ডিমেট একাউণ্টৰ বহুতো সুবিধা আছে যিয়ে ইয়াক আধুনিক ৱেলথ মেনেজমেণ্টৰ এক অপৰিহাৰ্য অংগ কৰি তুলিছে:

1. সুৰক্ষিত: কাগজৰ চাৰ্টিফিকেট হেৰোৱা, চুৰি হোৱা বা নষ্ট হোৱাৰ ভয় নাই। সকলো ডিজিটেলভাৱে সুৰক্ষিত।
2. সহজ লেনদেন: অনলাইনত মিনিটতে শ্বেয়াৰ কিনা-বেচা কৰিব পাৰি। মোবাইল ট্ৰেডিং এপৰ জৰিয়তে যিকোনো ঠাইৰ পৰা ট্ৰেড কৰিব পাৰি।
3. কম খৰচ: ষ্টেম্প ডিউটি আৰু অন্যান্য কাগজৰ কামৰ খৰচ বহু পৰিমাণে কম।
4. দ্ৰুত নিষ্পত্তি: T+1 চেটলমেণ্ট চিষ্টেমৰ ফলত ট্ৰেডৰ পিছৰ দিনাই শ্বেয়াৰ আপোনাৰ একাউণ্টত জমা হয়।
5. ক’ৰ্পোৰেট একচন: ডিভিডেণ্ড, বোনাচ শ্বেয়াৰ, ষ্টক স্প্লিট আদি স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে আপোনাৰ একাউণ্টত প্ৰতিফলিত হয়।
6. ঋণৰ বিপৰীতে গিৰি: আপুনি আপোনাৰ ডিমেট একাউণ্টত থকা শ্বেয়াৰক গিৰি ৰাখি Loan Against Securities ল’ব পাৰে।
7. নমিনী সুবিধা: একাউণ্ট খোলাৰ সময়ত নমিনী নিৰ্ধাৰণ কৰিব পাৰি, যিয়ে আপোনাৰ অবিহনেত সম্পদ পাব।

ডিমেট একাউণ্টৰ অসুবিধাসমূহ

যদিও ডিমেট একাউণ্টৰ বহুতো সুবিধা আছে, তথাপি কিছুমান অসুবিধাও মন কৰিব লাগে:

• বাৰ্ষিক মেইণ্টেনেন্স চাৰ্জ দিব লাগে, যদিও কিছুমান ব্ৰোকাৰে এইটো মাফ কৰে।
• চাইবাৰ সুৰক্ষাৰ বিপদ: অনলাইন একাউণ্ট হোৱা বাবে হেকিংৰ সম্ভাৱনা থাকে। সেয়ে টু-ফেক্টৰ অথেণ্টিকেচন (2FA) সদায় সক্ৰিয় ৰাখিব।
• কাৰিকৰী সমস্যা: মাজে মাজে চাৰ্ভাৰ ডাউন হ’ব পাৰে, বিশেষকৈ বজাৰত অত্যধিক লেনদেন হোৱাৰ সময়ত।
• অতিৰিক্ত ট্ৰেডিংৰ প্ৰলোভন: সহজতে ট্ৰেড কৰিব পৰাৰ বাবে বহুতে অত্যধিক ট্ৰেডিং কৰি ক্ষতিগ্ৰস্ত হয়।

ডিমেট একাউণ্ট আৰু ট্ৰেডিং একাউণ্টৰ মাজত পাৰ্থক্য

বহুতে ডিমেট একাউণ্ট আৰু ট্ৰেডিং একাউণ্টক একে বুলি ভাবে, কিন্তু এই দুটা ভিন্ন:

সাধাৰণতে ব্ৰোকাৰসকলে “2-in-1” বা “3-in-1” একাউণ্ট আগবঢ়ায় যিয়ে ডিমেট, ট্ৰেডিং, আৰু বেংক একাউণ্ট একেলগে সংযোগ কৰে। এই ইণ্টিগ্ৰেটেড ট্ৰেডিং প্লেটফৰ্ম অতি সুবিধাজনক।

ডিমেট একাউণ্ট সুৰক্ষিত কেনেকৈ ৰাখিব?

আপোনাৰ অনলাইন ডিমেট একাউণ্টৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰিবলৈ তলৰ পৰামৰ্শসমূহ মানি চলক:

1. শক্তিশালী পাছৱৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰক আৰু নিয়মিতভাৱে সলনি কৰক।
2. টু-ফেক্টৰ অথেণ্টিকেচন (2FA) সদায় অন কৰি ৰাখক।
3. পাব্লিক ৱাই-ফাইত একাউণ্ট লগইন নকৰিব।
4. ব্ৰোকাৰৰ অফিচিয়েল এপ আৰু ৱেবচাইটহে ব্যৱহাৰ কৰক।
5. নিয়মিতভাৱে আপোনাৰ পৰ্টফলিঅ’ ষ্টেটমেণ্ট পৰীক্ষা কৰক।
6. কোনো সন্দেহজনক ইমেইল বা ফোন কলত ব্যক্তিগত তথ্য নিদিব।

টেক্স আৰু ডিমেট একাউণ্ট

ডিমেট একাউণ্টৰ জৰিয়তে কৰা বিনিয়োগত কেপিটেল গেইনছ টেক্স প্ৰযোজ্য হয়:

• Short Term Capital Gains (STCG): ১ বছৰৰ ভিতৰত শ্বেয়াৰ বিক্ৰী কৰিলে ১৫% টেক্স দিব লাগে।
• Long Term Capital Gains (LTCG): ১ বছৰৰ পিছত বিক্ৰী কৰিলে ₹১ লাখৰ ওপৰৰ লাভত ১০% টেক্স দিব লাগে।

টেক্স চেভিং ইনভেষ্টমেণ্ট যেনে ELSS মিউচুৱেল ফাণ্ডত বিনিয়োগ কৰি আপুনি Section 80Cৰ অধীনত ₹১.৫ লাখলৈকে কৰ ৰেহাই পাব পাৰে। সঠিক ফাইনেন্সিয়েল প্লেনিং আৰু টেক্স প্লেনিং কৰিলে আপোনাৰ সামগ্ৰিক ৰিটাৰ্ণ বৃদ্ধি পাব।

উপসংহাৰ

ডিমেট একাউণ্ট হৈছে আধুনিক বিনিয়োগৰ ভেটি। যদি আপুনি ষ্টক মাৰ্কেটত বিনিয়োগ, মিউচুৱেল ফাণ্ড, বা IPOত অংশগ্ৰহণ কৰিব বিচাৰে, তেন্তে আজিয়েই এটা ডিমেট একাউণ্ট খোলক। সঠিক ফাইনেন্সিয়েল প্লেনিং, পৰ্টফলিঅ’ ডাইভাৰ্চিফিকেচন, আৰু দীৰ্ঘম্যাদী বিনিয়োগ কৌশলেৰে আপুনি ৱেলথ ক্ৰিয়েচন কৰিব পাৰে আৰু আপোনাৰ আৰ্থিক ভৱিষ্যত সুৰক্ষিত কৰিব পাৰে।

সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন (FAQs)